Tango argentyńskie to społeczny taniec partnerski powstały w Buenos Aires w latach 1880, charakteryzujący się zamkniętym uściskiem (abrazo), improwizowanym prowadzeniem i muzyką w metrum 2/4 lub 4/4. W odróżnieniu od ballroom tango (znanego z konkursów DanceSport), tango argentyńskie nie ma sztywnej choreografii — para improwizuje na bieżąco, reagując na muzykę i stan parkietu. Przeszło drogę od marginesu społecznego portowych dzielnic, przez Złoty Wiek lat 1935-55 z orkiestrami Pugliese, Troilo, D'Arienzo, aż do współczesnej rewitalizacji na milongach w Buenos Aires, Berlinie, Warszawie i całym świecie.
Geneza — Buenos Aires lat 1880
Tango argentyńskie narodziło się w drugiej połowie XIX wieku w conventillos — przeludnionych kamienicach czynszowych portowych dzielnic Buenos Aires (La Boca, Barracas, San Telmo) i Montevideo. Argentyna w latach 1860-1900 była celem ogromnej fali imigracji: do portów Río de la Plata przyjechało ponad 4 miliony ludzi, głównie z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Europy Wschodniej. Mieszali się z potomkami afrykańskich niewolników (po zniesieniu niewolnictwa w Argentynie w 1853 r.) i lokalną ludnością kreolską (criollo).
Ten tygiel etniczny wytworzył nowy gatunek muzyczno-taneczny. Składowe to:
- Habanera — kubański rytm 2/4, który dotarł do Buenos Aires statkami
- Milonga — szybki, lokalny styl muzyczny pampy argentyńskiej
- Candombe — afrykański taniec rytuałowy potomków niewolników
- Polka i mazurek — przywiezione przez europejskich imigrantów
- Flamenco — wpływy hiszpańskie
Pierwszy nazywany "tangiem" gatunek wyłonił się około 1880 roku. Tańczono go początkowo w karczmach, burdelach i podwórzach conventillos — miejscach, gdzie spotykały się klasy społeczne, które normalnie się nie mieszały. Społeczeństwo Buenos Aires uważało wczesne tango za nieprzyzwoite — bliska pozycja partnerska, zmysłowy ruch i marginalne pochodzenie wystarczały, by tango było zakazane w salonach klasy średniej i wyższej do końca XIX wieku.
Pierwszą powszechnie cytowaną kompozycją tanga jest El Entrerriano (1897) Rosendo Mendizábala. W tym samym czasie powstały pierwsze stałe orkiestry tanga (orquesta típica) — typowy skład: dwa skrzypce, dwa bandoneony (niemiecka harmonia ręczna sprowadzona przez imigrantów), pianino i kontrabas.
Era Carlosa Gardela i pierwszy boom
Pierwszy międzynarodowy boom tanga przyszedł między 1910 a 1925 rokiem. Argentyńscy artyści zawitali do Paryża, gdzie taniec wywołał skandal i fascynację — paryska bohema lat 1910 podchwyciła tango jako modny taniec salonowy. Stamtąd tango wróciło do Buenos Aires już "oczyszczone", akceptowalne dla klasy średniej.
Symbolem tej epoki jest Carlos Gardel (1890-1935) — urodzony we Francji, wychowany w Buenos Aires, śpiewak i aktor uznawany za największą gwiazdę tanga w historii. Jego nagrania Mi Noche Triste (1917) i Por una Cabeza (1935) stały się klasykami. Gardel zginął w katastrofie lotniczej w Medellín w 1935 roku w wieku 44 lat — w tym samym roku, w którym zaczął się Złoty Wiek tanga.
Argentyńskie napisy uliczne mówią: "Gardel cada día canta mejor" — "Gardel z każdym dniem śpiewa lepiej". Po jego śmierci legenda tylko rosła.
Złoty Wiek tanga 1935-1955
Lata 1935-1955 to Złoty Wiek tanga — okres, w którym taniec stał się muzyką popularną Argentyny, a w Buenos Aires działało jednocześnie ponad 30 zawodowych orkiestr tanga (orquesta típica). To okres największej różnorodności stylistycznej i tej muzyki, którą najczęściej tańczy się dziś na milongach.
| Orkiestra / kompozytor | Lata aktywności | Styl |
|---|---|---|
| Juan D'Arienzo | 1935-1976 | Rytmiczny, mocny, taneczny — "król rytmu" |
| Aníbal Troilo | 1937-1975 | Liryczny, melodyjny, eleganckie wokale |
| Carlos Di Sarli | 1928-1958 | Powolny, romantyczny, śpiewny |
| Osvaldo Pugliese | 1939-1995 | Dramatyczny, intensywny, dynamiczny |
| Miguel Caló | 1934-1972 | Romantyczny, wokalny, popularny |
Na milongach najczęściej słyszy się tandy (zestawy 3-4 utworów) tych pięciu orkiestr — to fundamentalny kanon repertuarowy. Tancerze rozpoznają charakter każdej z nich już po kilku taktach: D'Arienzo tańczy się rytmicznie i krokowo, Pugliese dramatycznie z dużą dynamiką, a Di Sarli powoli i melodyjnie z dużym naciskiem na caminada (chód).
Konkretni kompozytorzy Złotego Wieku, których utwory tańczy się dziś najczęściej:
- D'Arienzo: "El Flete", "Recuerdo", "Don Juan"
- Pugliese: "La Yumba", "Recuerdo", "Gallo Ciego"
- Di Sarli: "Bahía Blanca", "A la Gran Muñeca", "Verdemar"
- Troilo: "Quejas de Bandoneón", "Sur", "María"
Astor Piazzolla i tango nuevo
W latach 1955-1960 tango weszło w kryzys — popularność rocka i muzyki amerykańskiej zmarginalizowała orkiestry typowe. Wtedy pojawił się Astor Piazzolla (1921-1992), bandoneonista i kompozytor, który stworzył tango nuevo — odłam łączący tango z jazzem, muzyką klasyczną i awangardą.
Najsłynniejsze kompozycje Piazzolli to "Libertango" (1974), "Adiós Nonino" (1959), "Verano Porteño" i suita "Cuatro Estaciones Porteñas" (Cztery Pory Roku Buenos Aires). Piazzolla był początkowo odrzucany przez tradycyjnych tangueros — zarzucano mu, że jego muzyki "nie da się tańczyć". Dziś jego utwory są standardem na pokazach scenicznych i wybranych milongach (zwłaszcza w Europie).
Po Piazzolli pojawił się ruch tango electrónico (Gotan Project, Bajofondo Tango Club) — fuzja tanga z muzyką elektroniczną, popularna w latach 2000-2010, używana częściej w klubach i na pokazach niż na klasycznych milongach.
Milonga, práctica i salon — typy spotkań
Tangueros (tancerze tanga) spotykają się w trzech typach wydarzeń, które łatwo pomylić, bo nazwy się zazębiają.
| Typ | Charakter | Dla kogo |
|---|---|---|
| Milonga | Klasyczny wieczór taneczny, dress code, codigos (zasady etykiety), tande, cortinas | Tancerze średniozaawansowani i zaawansowani |
| Práctica | Otwarte ćwiczenia bez sztywnych reguł, można rozmawiać, pytać o technikę | Wszyscy poziomy, zwłaszcza początkujący |
| Salon | Styl tańca w pozycji zamkniętej, na ograniczonej przestrzeni, tradycyjny | To styl, nie wydarzenie — patrz dalej |
Mała niejasność: słowo "milonga" ma w tangu trzy znaczenia — (1) typ wydarzenia tanecznego, (2) szybki gatunek muzyczny pochodzący od tanga ("milonga campera"), (3) konkretny styl tańca milongowego (rytmiczny, energiczny, z synkopowanymi krokami).
Style taneczne — salon, milonguero, nuevo
- Tango salon — klasyczny styl tańczony w pozycji półzamkniętej, z dużą odległością między partnerami, długimi krokami, eleganckimi figurami. Standard na większości milong w Buenos Aires.
- Tango milonguero (close embrace) — pozycja całkowicie zamknięta, klatki piersiowe stykają się, kroki krótkie, idealny na zatłoczone parkiety.
- Tango nuevo — luźniejsza pozycja, większa swoboda krokowa, długie ozdobniki, popularne wśród młodszych tancerzy europejskich.
- Tango escenario / fantasia — sceniczny styl wykonań, choreografowany, z akrobatyką. To NIE jest tango do tańczenia społecznego.
Codigos milongi (etykieta): cabeceo (zaproszenie wzrokiem zamiast podejściem), tanda (zestaw 3-4 utworów tańczonych z tym samym partnerem), cortina (krótka muzyka non-tango między tandami, w której wszyscy schodzą z parkietu). Te zasady utrzymują porządek na zatłoczonych parkietach Buenos Aires.
Tango argentyńskie vs ballroom tango
Najczęstsze nieporozumienie wśród polskich tancerzy to mylenie tanga argentyńskiego z tango ballroom (znanym z konkursów DanceSport). To dwa zupełnie różne tańce, które dzielą tylko nazwę i nieco wspólnej historii.
| Cecha | Tango argentyńskie | Tango ballroom (DanceSport) |
|---|---|---|
| Pochodzenie | Buenos Aires, lat 1880 | Wielka Brytania, lat 1920 (standaryzacja) |
| Charakter | Społeczny, improwizowany | Konkursowy, choreografowany |
| Pozycja | Abrazo (zamknięty uścisk, zmienny kąt) | Sztywna ramka, wyraźny dystans w głowach |
| Muzyka | Oryginalne orkiestry argentyńskie (D'Arienzo, Pugliese, Di Sarli) | Muzyka konkursowa o stałym BPM (~30 taktów/min) |
| Charakterystyczny ruch | Caminada (chód), gancho, ocho, sacada | Stakatto głowy, dramatyczne zmiany kierunku |
| Styl prowadzenia | Subtelny, klatką piersiową | Wyrazisty, dramatyczny, teatralny |
| Wydarzenia | Milongi, prácticas | Turnieje DanceSport, demonstracje |
Pomyłki najłatwiej uniknąć, oglądając krótkie wideo obu wariantów. Tango ballroom jest tańcem konkursowym z silnym charakterem teatralnym (head snaps, dramatyczne zatrzymania), tango argentyńskie — tańcem społecznym, w którym nikt nie podziwia pary z zewnątrz, bo wszyscy też tańczą.
Polska scena tanga
Polska scena tanga argentyńskiego rozwija się od końca lat 90. Pierwsze regularne milongi w Warszawie pojawiły się około 2000 roku. Dziś polski kalendarz milong obejmuje kilkadziesiąt cotygodniowych wydarzeń w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku i mniejszych ośrodkach.
Najważniejsze polskie wydarzenia tangowe:
- Tango Marathon Warsaw — kilkudniowy maraton z udziałem zagranicznych DJ-ów
- Tango Salon Festival Kraków — letni festival z warsztatami i milongami
- Wrocław Tango Marathon — wiosenne wydarzenie
- BaTango Festival Poznań — jeden z najstarszych polskich festivali
W Warszawie regularne milongi odbywają się m.in. w klubie Tango Club, w salach przy ul. Kruczej i w okolicach Placu Konstytucji. Coraz więcej polskich tangueros wybiera się raz w roku do Buenos Aires na Mundial de Tango (Mistrzostwa Świata Tanga) — wydarzenie organizowane od 2003 r., gromadzące tysiące tancerzy.
Słowniczek mini
- abrazo — uścisk, zamknięta pozycja partnerska tanga
- gancho — "hak", noga partnerki zaczepia o nogę partnera
- ocho — "ósemka", figura zwrotna partnerki
- caminada — chód, podstawowy ruch tanga
- sacada — "wypchnięcie", przesunięcie nogi partnera
- cabeceo — zaproszenie wzrokiem na milondze
- tanda — zestaw 3-4 utworów tańczonych z jedną osobą
- cortina — krótka pauza muzyczna między tandami
Najczęstsze pytania
Skąd pochodzi tango argentyńskie?
Z portowych dzielnic Buenos Aires i Montevideo, z lat 1880. Powstało w conventillos (kamienice czynszowe) jako efekt zderzenia rytmów europejskich imigrantów (głównie włoskich i hiszpańskich), potomków afrykańskich niewolników i lokalnego folkloru argentyńskiego (milonga, candombe).
Kto był największą gwiazdą tanga?
Carlos Gardel (1890-1935) — śpiewak i aktor, uznawany za największą postać tanga w historii. Zginął w katastrofie lotniczej w Medellín w 1935 r. Jego utwór "Por una Cabeza" do dziś jest jednym z najczęściej granych standardów. Argentyńczycy mówią: "Gardel z każdym dniem śpiewa lepiej".
Czym tango argentyńskie różni się od ballroom?
To dwa zupełnie różne tańce. Tango argentyńskie jest tańcem społecznym, improwizowanym, tańczonym na milongach do oryginalnych orkiestr argentyńskich z lat 1935-55. Ballroom tango to taniec konkursowy DanceSport, choreografowany, ze sztywną ramką i charakterystycznymi head snaps. Mają wspólną tylko nazwę i fragment historii.
Co to jest milonga?
Słowo ma trzy znaczenia: (1) wydarzenie taneczne — wieczór tanga z tandami i cortinami, (2) szybki gatunek muzyczny tanga, (3) konkretny styl tańca milongowego. Najczęściej spotyka się znaczenie pierwsze — "jadę na milongę" znaczy "jadę na wieczór tanga".
Czym jest Złoty Wiek tanga?
Lata 1935-1955 — okres największej popularności tanga jako muzyki popularnej Argentyny. W Buenos Aires działało wtedy ponad 30 orkiestr typowych. Główni reprezentanci: Juan D'Arienzo (rytmiczny), Aníbal Troilo (liryczny), Carlos Di Sarli (powolny), Osvaldo Pugliese (dramatyczny), Miguel Caló (romantyczny). Ich utwory dziś tworzą fundament repertuaru milong.
Kim był Astor Piazzolla?
Argentyński bandoneonista i kompozytor (1921-1992), twórca tango nuevo — odłamu łączącego tango z jazzem i muzyką klasyczną. Najsłynniejsze utwory: "Libertango" (1974), "Adiós Nonino" (1959), "Cuatro Estaciones Porteñas". Początkowo odrzucany przez tradycyjnych tangueros, dziś standard na pokazach scenicznych i wybranych milongach.
Następny krok
Jeśli chcecie zacząć od podstaw, otwórzcie symulator caminady i przećwiczcie chód w pozycji abrazo. Następnie zerknijcie na pełną stronę gatunku tango argentyńskie z opisem techniki i lekcjami przygotowanymi przez naszą redakcję. Jeśli chcecie porównać kuzyna konkursowego, sprawdźcie naszą stronę o walcu angielskim — także standaryzowanym w Wielkiej Brytanii w latach 20., choć z zupełnie innego rodu. Powodzenia na pierwszej milondze.